MagtymGuly Pyragy 01TNتورکمن نیوز - مقالات: در ادبیات ترکمن میراث بزرگی وجود دارد که تا این روزها نیز جایگاه بالا و اهمیت خود را از دست نداده است. این میراث هم البته شعر است. در همین میراث نیز  روح ملت که پشت به پشت دیگر و نسل به نسل دیگر منتقل می‏شود، نهفته است.


تا به حال تعدادی از استاد سخن و شاعران نامی را می‏شناسیم که  به افتخار دنیای ترک تبدیل گفته‏اند. آثار این بزرگان تا به حال نیز به عنوان منبع مهم و عمیق و از آثار دلنشین بوده و در برنامه‏های درسی مدارس نیز لحاظ شده‏ است و اسامی این بزرگان نیز به نشانه آن ملتی که آن بزرگان را آفریده‏است، تبدیل شده‌‏اند. چنین شخصیت‏‌ها در در میان ملت ترکمن نیز کم نیست. دست‏‌آوردهای ادبی و هنری این بزرگان و مقام معتبر در دنیای عرفان و ادب از لابه لای قرون تا به روزهای ما رسیده‏‌اند و به عنوان نماد ملی تلقی می‏شوند.


مختومقلی! این شاعر بزرگ ترکمن در نزد و ردیف بزرگان علم و ادبیات مشهور دنیا  قرار گرفته  همچون آبای نوایی، فیزولی، فردوسی و سایر بزرگان علم و ادبیات جهان که پایه گذاران ارزش‏های میراث فرهنگی و ادبی و دنیای روحی ومعنوی دنیا هستند،  این بزرگان  مکتب شعر را پایه گذاری نموده و مهارت شعر سرایی را به سطح بالا باور نکردی ارتقاء داده  از شهرت فراوان برخودار بوده‌‏اند.

MagtymGuly Pyragy 02TN

شاعر سرشناس ادبیات ترکمن در سال‏های 1724 الی 1807 زندگی و خلق نموده است.
بنا به گزارش‌های موجود مختومقلی در مدرسه «شیرقاضی» در خان «خیوه»  تحصیل کرده است. زندگی مختومقلی فراغی چندان آسان نبوده است. تهی‌دستی و فقر همواره ایشان را همراهی کرده. شاعر برای اینکه از عهده آنها در بیاد، شغل‌های مختلف را نیز فراگرفته که یکی از آنها زرگری بوده است.
وی به کشورهای شرقی زیاد سیاحت کرده است. سرنوشت در همه زمان زندگی به وی لبخند نزده است. به هر حال ایشان  علی رغم همه این مشکلات، همواره در ملأ عام رفته و اشعار خود را قرائت کرده‏است. وی سعی کرده اشعار ش توأم با موسیقی آمیخته میان مردم ترویج پیدا بکند.
به مرور زمان در زندگی تحولات بزرگی صورت می‌گیرد، اما هیچ عاملی موفق نشده میراث ادبی متشکل از هزاران سطر  اشعار وی را پاک بکند.  این در حالیست که نور ادبیات در دل مردم روشن شده و جاودان می‌ماند.  هیچ کسی آن را نمی‌تواند خاموش کند.
مختومقلی با اشعار خود بر زمان قلبه کرده، وی نه فقط دنیای ترک بلکه در غنی‌سازی گنجینه میراث تمام بشریت، سهیم بوده‏ است.
ما در میراث ادبی مختومقلی و با فراگیری میراث ادبی وی به قدرت این میراث و غنی و قدیمی بودن آن را درک و احساس می‏کنیم و تاریخ مردم این سرزمین را لمس می‏کنیم.  


لازم به ذکر است که مختومقلی اشعار خود را به زبان عامیانه و ساده مردمی می‌سروده و به این ترتیب سطح خلاقت مردمی را ارتقا داده و آن را تکمیل و یک زندگی جدیدی به آن بخشیده‏ است.
خلاقت مختومقلی همچنین موجب شده است، ادبیات این سرزمین به سطوح بالا رفته و شعر ترکمنی با زبان عامیانه مردمی آمخیته و غنی شده ‏است.

MagtymGuly Pyragy 04TN

ما در بالا اشاره کردیم که زندگی مختومقلی دشوار بوده و زندگی شخصی وی نیز نواساناتی داشته که موجب اضطراب وی بوده ‏است. گفته می‏شود عاشق دختری به نام «منگلی» بوده  و قصد داشته است که با ایشان ازدواج کند و خانواده تشکیل بدهد. اما  این آرزوی وی محقق نشده‏ است، پدر آن دختر مهریه خیلی سنگینی را برای وی گفته و در نهایت دخترش را به کسی دیگر داده ‏است. غم و قصه شاعر در اشعار وی منعکس شده‏ و شاعر غمگینی خود را در اشعار خود بیان کرده ‏است.
در قرن 18 میلادی در تاریخ مردم ترکمن دوران سخت و دشواری بوده است. مردم دچار حمله‏های کشورهای بیگانه بوده و این تحولات مانع یکپارچگی و وحدت میان مردم ترکمن بوده و جنگ‏های خونین ناشی از فقدان وحدت صورت گرفته است.
طرز سخن مختومقلی مبتنی بر بیان دردها، مشکلات و زندگی مردم است و در شعر خود مسائل اجتماعی و سیاسی را مطرح و معضلاتی همچون سوادآموزی و نقش زنان در جامعه، فقر و اختلاف طبقاتی را مورد توجه قرار داده است. به همین دلیل مردم ترکمن علاقه خاصی به اشعار این شاعر و عارف بزرگ داشته و او را شخصی با کرامت و محترم میدانند. در واقع رمز دلچسب بودن اشعار این شاعر را استفاده از کلمات و لغات ساده و اصطلاحات رایج در سرودن اشعار اوست و به همین دلیل کلام مختومقلی برای عامه مردم قابل درک و هضم است.


حمایت وی از قشر تهی دست و فقیر باعث شده است که قشر غنی جامعه آن دوران  با ایشان مخالفت بکنند. این مورد نیز باعث شده که به جای دیگر مهاجرت کند.
از سوی دیگر مهاجرت مختومقلی به نفع وی شده است، اشعار و ایده و آرمان‌های وی  به صورت گسترده در میان مردم ترکمن گسترش یافته است. این در حالی است که تا به حال بیش از 300 شعر وی در گردش علمی جهان شامل شده و جایگاه مناسب خود را در این میان کسب کرده است.
مختومقلی فراغی  شاعر عالم و دانشمند بوده است.  در دیوان اشعار وی دیدگاه‌های در ارتباط با سرنوشت مردم و نیز دین و قهرمانی مردم این مرز بوم منعکس شده است. خیر و شر، پولداری و فقر، پاکی افکار انسان از مهمترین موضوعاتی هستند که در شاعر به آنها پرداخته است.


این موارد نیز خبر از آن می‌دهد که  مختومقلی به زندگی اهمیت زیادی قائل بوده است.  نوشته‌های فراغی آکنده از مضامین دینی و عرفانی است و اگرچه اهل سنت بوده اما اشعار وی مملو از عشق به ائمه اطهار (س) است. نگاه مختومقلی به قرآن، سیره نبوی، اهل بیت(س)، وحدت اسلامی، غیرت دینی، ظلم ستیزی و عدالت‌طلبی و تاکید بر تهذیب نفس، مهرورزی و امر به معروف به عنوان پشتوانه‌های اصلی رهبری فکری اقوام در جهت وحدت اسلامی، از نشانه‌های بارز شعر او می‌باشد.


انديشه‌اش ناب است. اين انديشه او دربيت بيت اشعارش جاري و ساري است. خرد‌ورزي در زندگي، مهرورزي در رفتار انساني، چكامه‌هايي از اندیشه‌هاي اجتماعي و سياسي اوست. انديشه او به گونه‌اي كه هر انديشه‌اي را به انديشه وامي دارد. هرجا كه سخن مي‌راند، سخن از مناعت طبع و عزت نفس و آزادگي و آزاد بودن است. زبان به تملق نمي‌گشايد. از دايره تنگ چاپلوسي به عرصه تفكر و معرفت روي مي‌آورد. انديشه‌اش سرسري و سطحی نيست، بلكه با ديدي عميق به مسايل مي‌نگرد و بي محابا بر بسياري از آداب و عادت‌هاي غلط گذشته مي‌شورد و در ابراز عقيده ثابت قدم و استوار است. از كسي بيم ندارد حتي در شعر سن فتاح با اينكه مي‌داند كه خود را به خطر مي‌اندارد، اما حاكم زورگو را مورد انتقاد قرار مي‌دهد.
مختومقلی در شعر خود مسائل اجتماعی و سیاسی را مورد توجه قرار داده و به اتحاد ترکمن‌ها و تقبیح جنگ‌های آن دوران می‌پردازد.

MagtymGuly Pyragy 03TN

شعر یعنی مختومقلی و مختومقلی نیز  شعر است!
در شعر خود مسائل اجتماعی و سیاسی را مورد توجه قرار داده و به اتحاد ترکمن‌‌ها و تقبیح جنگ‌‌های آن دوران می‌‌پردازد. او هم‌ چنین مسائل اجتماعی نظیر تعدد زوجات، سواد آموزی و نقش زنان در جامعه، فقر و اختلاف طبقاتی و معضل مواد مخدر را مورد توجه قرار می‌‌دهد. او به دلیل کنایاتش به روحانیان و صوفیان مورد تحریم قرار گرفته و محاکمه شده و به ‌طور کلی مورد غضب اغلب خان‌‌ها و قدرتمندان زمان خود بود.
دیوان معروف او گنجینه گران‌بهای ترکمن‌ها تا به امروز است. در این دیوان غوامض و پیچیدگی‌های فنی ادباء و شعرا و مقتدمین که به زبان ترکمنی می‌نوشتند به چشم نمی‌خورد. نوآوری ایشان در ادبیات ترکمن و نقش محوری او در این سمت‌گیری به گونه‌ای است که جمال‌زاده او را فردوسی ترکمن‌ها نامیده و مقام او را در احیاء ادبیات و فرهنگ ترکمن چون او تلقی کرده است. اشعار او آکنده از مضامین دینی و تعلیمی است و در بعضی از اشعار او روح حماسی به دودمانش تلقین می‌شود و بدان وسیله ترکمن‌ها به جهاد در برابر ظالمین دعوت می‌شوند. کتاب او مهم‌ترین منبع قابل اعتماد است که می‌توان تصویری صحیح از زندگی ترکمن‌ها در آن شرایط ارایه داد .
گسترش سريع اسلام در كشورهاي مختلف، مرهون طريقت‌هاي اسلامي است كه در زمان‌هاي مختلف توسط مشايخ راهبري ‏شده‌اند. طريقت يسويه در قرن ششم هجري قمري كه توسط خواجه احمد يسوي (فوت 562 هـ .ق) به وجود آمد، نقطه ‏عطفي در عرفان تركمن‌ محسوب مي‌شود. ‏
مشايخ طريقت يسويه ترك بودند و تعالیم آن به زبان تركي ارائه مي‌شد. بسياري از مشايخ اين طريقت، تركمن مي‌باشند.


علت رواج طريقت نقشبنديه در ميان تركمن‌ها و جايگزيني آن با طريقت يسويه در سهولت رسيدن به درجه‌ي ذكر و ذاكري ‏بود. از طرفي ديگر طريقت نقشبنديه خود انشعابي از طريقت يسويه بود و به اولياي آن طريقت‌ احترام خاصي قايل بود. به ‏همين علت نيز تركمن‌ها آن را بدون هيچگونه مخالفتي پذيرفتند و در ترويج آن كوشيدند. ‏
از سوی دیگر در خلاقت مختومقلی فراغی تاثیر فراوان مکتب ادبی فردوسی، نظامی، رومی و نوایی که از مکاتب سنتی هستند، مشاهده می‏شود.
آرمان‌های مختومقلی در زمینه وحدت و یکپارگی که در اشعار وی جاری و ساری هستند، در دوران  ترکمنستان مستقل و بی‌طرف، به صورت واضح  محقق شده است.  دیوان و میراث مختومقلی این روزها در برنامه‌های درسی مدارس آموزش عالی  و مدارس گنجانده شده و در گنجینه ادبی جهان ترک و دنیا از جایگاهی خاصی برخوردار می‏باشد.
 روزهای نورانه، خلاقت مختومقلی فراغی و افکار و فلسفه وی در این دوران مورد احترام و گرامیداشت خاصی قرار می‌گرد و در نزد مردم ترکمن  محترم هستند. اشعار مختومقلی فراغی  به  کلمات و اشعار اصلی نوازندگان و خواندگان سنتی «باغشی» تبدیل گشته است و به عنوان شاعر الگو تلقی می‌شود.
شعر یعنی مختومقلی و مختومقلی نیز  شعر است!
«اوعلی‌خان کالیژان‏اف»
 مدیر انستیتوی ادبیات و هنر به نام «م. آاوزاف»
عضو خبرنگار  آکادمی ملی علوم قزاقستان، استاد دانشگاه زبان و ادبیات جمهوری قزاقستان

http://www.turkmensnews.com/

مطالب مرتبط:

حضور پرشور مردم در انتخابات، تجلی جمهوریت نظام است

علمای اهل سنت طلایه‌دار وحدت و همبستگی در ایران اسلامی هستند

ترکمن‌ها ۹۰درصد ساکنان بومی شهرستان‌های ترکمن صحرا هستند/حام

ورود یک کاندیدای ترکمن به حوزه انتخابات غرب استان

پیام تسلیت و دعوت گسترده مردم به تشییع جنازه یارمحمد آخوند ت

آلودگی مواد غذایی / نمک ید‌دار نخورید/مرغ‌های هورمونی نخورید

دیدگاه‌ها  

0 #1 لااقل بخشی از مقاله ایشان دزدی است کاش منابع خویش ار ذکر می کردایل اوغلی 1394-03-12 18:54
این قسمت از مقاله:
"گسترش سريع اسلام در كشورهاي مختلف، مرهون طريقت‌هاي اسلامي است كه در زمان‌هاي مختلف توسط مشايخ راهبري ‏شده‌اند. طريقت يسويه در قرن ششم هجري قمري كه توسط خواجه احمد يسوي (فوت 562 هـ .ق) به وجود آمد، نقطه ‏عطفي در عرفان تركمن‌ محسوب مي‌شود. ‏
مشايخ طريقت يسويه ترك بودند و تعالیم آن به زبان تركي ارائه مي‌شد. بسياري از مشايخ اين طريقت، تركمن مي‌باشند.
علت رواج طريقت نقشبنديه در ميان تركمن‌ها و جايگزيني آن با طريقت يسويه در سهولت رسيدن به درجه‌ي ذكر و ذاكري ‏بود. از طرفي ديگر طريقت نقشبنديه خود انشعابي از طريقت يسويه بود و به اولياي آن طريقت‌ احترام خاصي قايل بود. به ‏همين علت نيز تركمن‌ها آن را بدون هيچگونه مخالفتي پذيرفتند و در ترويج آن كوشيدند. ‏"
برگرفته از مقاله آقای محمود عطاگزلی است. بنگرید به مقاله ایشان با عنوان: تأثير طريقت های يسویه و نقشبنديه در عرفان مختومقلی/ نوشته: محمود عطاگزلی. در آدرس ذیل:
http://aygyt.com/%D8%AA%D8%A3%D8%AB%D9%8A%D8%B1-%D8%B7%D8%B1%D9%8A%D9%82%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%8A%D8%B3%D9%88%DB%8C%D9%87-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4%D8%A8%D9%86%D8%AF%D9%8A%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1-2/

نوشتن دیدگاه

نظراتی که حاوی توهین یا افترا می‌باشند، منتشر نخواهند شد.
لطفا از نوشتن نظرات خود به صورت حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
با توجه به آن که امکان موافقت یا مخالفت با محتوای نظرات وجود دارد، معمولا نظراتی که محتوای مشابه دارند، انتشار نمی‌یابند.
نظرات منتشر شده مخاطبین به منزله تایید یا رد آن توسط تورکمن‌نیوز نیست و تنها در جهت رعایت حقوق نظر دهندگان انتشار می‌یابد.

تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

Daevat Be Hamkari

shams01

آخرین خبرها

دعوت به همکاری

Hamkari Daevat02

Agahi Paziresh

bazar banner2

Banner001

Berenj Jahed

 

 

 

 

 

 

 

Kanal Telgeram